Traditionele houten ramen: renoveren of vervangen?

In een stedelijke omgeving bepalen de ramen mee de architecturale identiteit van een gebouw. Oudere ramen veroorzaken echter vaak aanzienlijke warmteverliezen en zorgen voor ongemak bij de bewoners. Door ze te renoveren, behoud je niet alleen hun erfgoedwaarde, maar bekom je ook andere voordelen in vergelijking met een volledige vervanging.

In dit artikel analyseren we de invloed van verschillende renovatieniveaus op de prestaties van traditionele houten ramen en bekijken we de impact van deze ingrepen op kostprijs, milieu en comfort.

Renovatiescenario’s

Als uitgangspunt nemen we scenario SC0 dat overeenkomt met:

• een oud houten raam in goede staat (geen zichtbare beschadigingen, geen tekenen van verrotting ...)
  
• dubbel opengaand raam met een ‘wolfsbek’ (typische opening van oude houten raamkaders; zie afbeelding 1)
  
• een enkelvoudige beglazing.

Op basis van dit initiële scenario SC0 bestuderen we vijf interventiescenario’s:

• SC1: plaatsing van dichtingsvoegen
  
• SC2: plaatsing van dichtingsvoegen en vervanging van de bestaande beglazing door een dubbele hoogrendementsbeglazing
  
• SC3: plaatsing van dichtingsvoegen en vervanging van de bestaande beglazing door een dubbele beglazing met vacuümisolatieglas
  
• SC4: vervanging van het raam door een nieuwe identieke houten reproductie, met dubbele beglazing en dichtingsvoegen
  
• SC5: vervanging van het raam door een modern standaardraam, in hout, met dubbele beglazing, modern hang- en sluitwerk (drievoudige aanslag) en dichtingsvoegen.
  

Verbetering van de prestaties

Luchtdichtheid van de ramen

Door de luchtdichtheid van de raamkaders te verbeteren, verlaag je het luchtdebiet dat door het schrijnwerk gaat ten opzichte van het initiële scenario SC0 (zie tabel A).

Uw-waarde van het raam

Wanneer de thermische prestaties van het raam verbeteren, dan daalt de warmtedoorgangscoëfficiënt (Uw-waarde) ten opzichte van het initiële scenario SC0 (zie tabel B).

Impact van de prestaties

Betere prestaties van de ramen hebben gevolgen voor de kostprijs, het milieu en het comfort van de bewoners. Zware ingrepen, zoals een volledige vervanging van de ramen, kunnen bovendien hun architecturale waarde aantasten. Bij ramen met een erfgoedwaarde is het dus essentieel om de impact van deze verschillende ingrepen tegen elkaar af te wegen om tot een evenwichtige oplossing te komen (zie tabel C).

Het lijkt erop dat de daling van de jaarlijkse energiefactuur bij ingrepen die verder gaan dan het plaatsen van dichtingsvoegen meestal niet voldoende is om de initiële kosten van de ingreep terug te verdienen, zelfs niet na 30 jaar.

Vanuit milieuoogpunt levert de vermindering van de CO2-uitstoot door het lagere energieverbruik daarentegen wél een duidelijke winst op. Bij alle ingrepen waarbij minstens de beglazing vervangen wordt, compenseert deze besparing ruimschoots de CO2-impact van de ingreep (productie, transport, uitvoering, levenseinde ...).

Bewoners ervaren vooral ongemak door tocht. Door de luchtdichtheid te verbeteren, verminder je dit probleem aanzienlijk. De vervanging van de beglazing draagt ook – zij het in mindere mate – bij tot de beperking van het ongemak veroorzaakt door de nabijheid van een koud oppervlak.

Voor het bestudeerde geval lijkt de plaatsing van dichtingsvoegen gecombineerd met de vervanging van de beglazing door een performante beglazing (hoogrendementsglas of vacuümisolatieglas) een goed compromis. Je behoudt de architecturale identiteit van de ramen en houdt rekening met kostprijs, milieu en comfort.

Toch moet je deze resultaten met de nodige nuance bekijken. Elke bouwheer hecht een andere waarde aan elk van de criteria. Dat beïnvloedt de keuze van het meest geschikte scenario (wanneer het gebouw niet geklasseerd is). Het is dus essentieel om rekening te houden met zijn prioriteiten in het beslissingsproces. Ook de erfgoedwaarde van een raam blijft zeer subjectief en verschilt van bouwheer tot bouwheer. Vanuit erfgoedoogpunt kan het behoud van de zichtbare afmetingen en verhoudingen, gecombineerd met een verandering van het sluitingsprofiel en het hang- en sluitwerk (SC5), voor sommige bouwheren dus aanvaardbaar zijn, maar voor anderen niet.

Dit artikel is gebaseerd op het onderzoek uitgevoerd in het kader van het PERCHE-project. Voor meer informatie kan je terecht op de projectpagina op onze website.