De Hutten: van gesloten site naar groene campus

Campus De Hutten maakt deel uit van gemeenschapsinstelling De Kempen in Mol, één van de drie publieke jeugdinstellingen van de Vlaamse Overheid. Sommige gebouwen op de campus zijn al meer dan 100 jaar oud. Het ingangsgebouw en de parallelle vleugel zijn als neo-traditioneel complex opgenomen in de inventaris Bouwkundig Erfgoed. Bovendien wil de overheid de capaciteit in de jeugdinstellingen verhogen tot 350 plaatsen. Meteen de reden waarom het Agentschap Facilitair Bedrijf het ontwerpteam rond Gortemaker Algra Feenstra & Licence to Build de opdracht gaf een nieuwe visie voor de campus uit te werken. De ambitie was dubbel: de campus moet overzichtelijk en veilig blijven, maar tegelijk moet ze meer connectie maken met het groen rondom. Het ontwerp breekt daartoe letterlijk het klassieke vierkantshoeve-achtige gebouw met gesloten binnenplaats open. De bestaande werkplaats werd – na het voltooien van drie achterliggende nieuwbouwvolumes – gesloopt. De ruimte tussen de nieuwe volumes biedt de gevraagde openheid, zichtlijnen en ademruimte, zodat jongeren ook in crisismomenten letterlijk op adem kunnen komen. Het ontwerp verzacht harde grenzen via hoogteverschillen, beplanting en strategische gebouwposities in plaats van enkel hoge hekken en muren. Zo wordt de beleving minder institutioneel.

Snelle nieuwbouw met accent op veiligheid

Aannemer Vanhout heeft intussen fase 1 van het project voltooid. “Die fase focuste op de nieuwbouw”, opent projectleider Michaël Croonenborghs. “We bouwden een nieuwe sporthal, een werkplaats met ateliers en leslokalen en twee gebouwen die elk een leefgroep huisvesten, één voor langdurig verblijf en één begeleidingsleefgroep voor kort verblijf. De sporthal, werkplaats en een van de leefgroepen hebben we al opgeleverd om in gebruik te nemen. Het bouwtraject verliep relatief snel. We zijn in april gestart met de bouwwerken voor de werkplaats en sporthal en hebben die in september afgerond. Dat was mogelijk dankzij de sterk geprefabriceerde bouwwijze en beperkte afwerking. De werkplaats is gerealiseerd in een staalstructuur met sandwichpanelen voor het dak en prefab betonpanelen voor de wanden. De sporthal heeft een vergelijkbare opbouw, alleen was er daar wat meer complexiteit in de ondergrond. Hier hebben we een betonnen kelder gebouwd omdat het bouwvolume deels verzonken ligt in een nieuw gecreëerd talud. Tussen de sporthal en het atelier bevindt zich ook een verdiept plein dat 1,8m lager ligt dan het maaiveld. Ook dit is volledig in waterdicht beton uitgevoerd.” De leefvleugels werden eerder traditioneel opgevat met wanden in kalkzandsteen en vervolgens een stalen dakstructuur met opnieuw sandwichpanelen. De zolderruimte biedt plaats voor de verschillende technieken. “De leefgroepen vroegen meer afwerkingstijd dan de twee andere gebouwen. De afwerking is omwille van de hoge veiligheidseisen immers allesbehalve standaard. Een voorbeeld: het plaatsen van een deur vraagt al snel een halve dag, terwijl je er in een doorsnee appartement gemakkelijk vijf op een halve dag plaatst.”

Renovatie met optopping

Fase 2 is het renovatieluik. In deze fase zitten onder andere het kapelgebouw, het centrale blok en een zijgang van het voorgebouw. De andere delen van het hoofdgebouw krijgen later nog een grondige energetische renovatie. “Die zijgang hebben we op de buitenmuren na volledig gesloopt en er vervolgens een verdieping in houtskeletbouw op geplaatst. Deze vleugel krijgt een logistieke functie en biedt verder plaats aan gespreksruimtes, vergaderzalen en administratie. De optopping speelt tegelijkertijd een rol in de veiligheidsperimeter. Het bestaande volume van één niveau met een hellend dak hield een risico op overklimmen in. Nu de vleugel twee verdiepingen telt, is dat risico weggenomen. De kapel – die vroeger als sporthal en fitnessruimte diende - hebben we een nieuwe functie gegeven. Daartoe hebben we een box-in-box in houtskeletbouw gecreëerd die plaats biedt aan vergaderzalen en kantoren. Een deel van de kapel wordt als overdekte zone mee geïntegreerd in de buitenomgeving. Daartoe hebben we het buitenschrijnwerk verwijderd”, vertelt Michaël Croonenborghs.

Technische uitdagingen, slimme oplossingen

Voor de projectleider ligt de grootste uitdaging van het project in de ruwbouw van de renovatiefase. “Het gebouw van begin 1900 heeft vloerplaten van amper 7 centimeter dik. Dat vraagt de nodige voorzichtigheid bij iedere ingreep die je doet. De stabiliteitsingenieur is uiterst beducht om het evenwicht van de constructie te bewaren. Dat betekent dat technieken en kanalen niet zomaar aan de vloerplaat opgehangen kunnen worden. We hebben creatieve uitvoeringsmethodes toegepast - met bijkomende beugels en houten balken - om de bijkomende belasting op te vangen zonder de structuur aan te tasten, maar die ook voor ons als aannemer werkbaar bleven”, licht Michaël Croonenborghs toe. Een bijkomende uitdaging bij het plaatsen van de technieken is  de gewijzigde regelgeving. Normen die vroeger niet bestonden, gelden nu wel. “Denk aan branddetectie achter twee meter verlaagde plafonds. In een historisch gebouw vraagt dat om een creatieve en doordachte aanpak.

Om die complexiteit te beheersen, past Vanhout samen met de architect BIM toe. “Het is een standaard in al onze projecten, maar de aanpak heeft hier zijn diensten bewezen. Voor het renovatieluik zijn we vertrokken vanuit het model van de architect en hebben het – na controles - verrijkt met alle informatie voor de houtskeletbouwstructuren en de technieken. Het grote voordeel was dat we clashes tussen technieken konden uitfilteren en tracés van kanalen en kabelgoten correct konden inpassen. Tijdens werfvergaderingen of toelichtingen aan de opdrachtgever is het model ook een praktische tool. In een renovatie duiken altijd verborgen ruimtes op waar je ze niet verwacht. Het model geeft dan een goed inzicht. Dat is van onschatbare waarde”, stelt Michaël Croonenborghs. 

Bouwen binnen budget

De renovatie van campus De Hutten is een bouwteamproject. Aannemer Vanhout werd na een selectieprocedure weerhouden om samen met opdrachtgever en ontwerpteam de ontwerpplannen te verfijnen tot technisch haalbare en budgetvriendelijke uitvoeringsplannen. “Een collega-calculator heeft in een voorbereidende fase samen met technische specialisten binnen Vanhout het ontwerp stap voor stap verfijnd. Alle partijen zochten daarbij samen naar kostenefficiënte bouwmethoden zonder daarbij de essentie van het ontwerp uit het oog te verliezen. Dat leidde op een aantal punten tot bijsturingen ten opzichte van de oorspronkelijke plannen. Zo is bijvoorbeeld een atletiekpiste op de binnenplaats verdwenen en werd ook de beoogde houtafwerking in de leefgroepen niet weerhouden. Verder is in een nieuwbouwvolume naast het hoofdgebouw de geveltaal gewijzigd van glas naar steenstrips en penanten. Zo hebben we in team het ontwerp zowel architecturaal als financieel haalbaar gemaakt”, besluit Michaël Croonenborghs.