Intensieve ventilatie tegen oververhitting: over welk debiet gaat het?

Een globale aanpak tegen oververhitting

De klimaatopwarming heeft tot gevolg dat oververhitting van gebouwen, vooral woningen, in de zomer een steeds groter probleem wordt. Om dit tegen te gaan, is een globale aanpak nodig (zie de thematische Buildwise-pagina ‘Oplossingen tegen oververhitting in gebouwen’).

Zoals beschreven in Buildwise-artikel 2024/01.10 steunt deze aanpak op drie pijlers:

• bescherm het gebouw tegen de zon, bijvoorbeeld door een performante isolatie en doeltreffende zonnewering (zie Buildwise-artikel 2021/03.03)

• voer overtollige warmte af via intensieve ventilatie

• vul dit indien nodig aan met actieve oplossingen, van de meest efficiënte technieken, zoals free geocooling (zie Buildwise-artikel 2013/03.02), tot meer klassieke systemen, zoals een omkeerbare lucht-water- of lucht-luchtwarmtepomp.

Intensieve ventilatie en basisventilatie: twee verschillende dingen

Intensieve ventilatie voert overtollige warmte af en helpt zo oververhitting te voorkomen. Deze verschilt duidelijk van basisventilatie.

Het doel van basisventilatie is om verontreinigende stoffen uit de binnenlucht te verwijderen en zo een goede luchtkwaliteit te verzekeren voor het comfort en de gezondheid van de bewoners. Dat gebeurt bijvoorbeeld met een mechanisch ventilatiesysteem van het type C of D, of met varianten die geschikt zijn voor renovatie (zie TV 258 en IP 41). In een gemiddelde bewoonde woning liggen de debieten meestal tussen 100 en 200 m³/h.

Voor intensieve ventilatie zijn debieten nodig die minstens tien keer hoger zijn om overtollige warmte efficiënt af te voeren. Dat is niet realistisch met het basisventilatiesysteem: dit zou ofwel een buitensporige overdimensionering vereisen, ofwel akoestische hinder en een overmatig energieverbruik van de ventilatoren met zich meebrengen.

Opmerking: ventilatiesystemen van het type D hebben meestal een bypass om warmteterugwinning uit de basisventilatie te voorkomen als dit niet gewenst is.

Principes van intensieve ventilatie

Intensieve ventilatie maakt gebruik van buitenlucht die koeler is dan de lucht in de woning (meestal ’s nachts, wanneer de buitentemperatuur daalt). Omdat het temperatuurverschil echter beperkt blijft, maakt vooral het hoge debiet deze passieve oplossing echt doeltreffend.

Om dergelijke debieten te halen, benut intensieve ventilatie natuurlijke drijvende krachten, zoals wind en thermische trek. Dat gebeurt volgens twee principes:

• luchtdoorstroming tussen openingen in gevels met een verschillende oriëntatie, zoals tegenover elkaar liggende gevels

• ventilatie door ‘schoorsteeneffect’ tussen openingen op verschillende verdiepingen van het gebouw.

Deze openingen moeten dus groot zijn en er moet een vrije doorgang zijn voor lucht (bv. door binnendeuren open te houden).

Specifieke voorzieningen voor intensieve ventilatie

Om deze grote openingen te creëren, heb je voor intensieve ventilatie specifieke voorzieningen nodig, die sterk verschillen van die voor basisventilatie.

De eenvoudigste voorzieningen, die al aanwezig zijn in de woning, zijn handbediende ramen. De handmatige bediening blijkt echter vaak niet efficiënt (zie Buildwise-artikel 2024/01.10). De volgende voorzieningen zijn dus performanter.

Gemotoriseerde ramen maken automatisering mogelijk en verbeteren de efficiëntie van de intensieve ventilatie. In sommige gevallen moet je de opening beschermen tegen inbraak, vooral bij ramen op het gelijkvloers (zie de thematische Buildwise-pagina ‘Inbraakwerendheid’). Zo kan je op een bestaand raam een inbraakvertragend rooster plaatsen, dat je in de winter kan verwijderen (zie afbeelding 1). Voor dakramen zijn er op de markt complete gemotoriseerde systemen te verkrijgen. Deze kunnen ook beveiligingen bevatten om verwondingen te voorkomen (bv. geknelde vingers).

Er zijn ook specifieke voorzieningen met een vleugel, een ondoorzichtig paneel en een rooster dat bescherming biedt tegen inbraak, regen en insecten. Dit totaalsysteem wordt door eenzelfde fabrikant ontworpen en geproduceerd en bevat allerlei onderdelen voor de motorisatie, automatisering en veiligheid.

Tot slot bestaan er ook gemotoriseerde luiken met lamellen (zie afbeelding 2). De positie van de lamellen bepaalt de openingsgraad van het luik. Het voordeel van deze oplossing is dat ze weinig ruimte in beslag neemt wanneer het luik open staat. Je kan deze voorziening op de gevel plaatsen en combineren met een beschermingsrooster aan de buitenzijde.

Grootteorde van het debiet bij intensieve ventilatie

Met een eenvoudige strategie kunnen de debieten voor intensieve ventilatie gemakkelijk 1.000 tot 2.000 m³/h bereiken, zelfs met een beperkt aantal openingen. We hebben dit debiet bijvoorbeeld onder reële omstandigheden gemeten in een woning met twee verdiepingen en een ventilatie met ‘schoorsteeneffect’ door middel van een opening op het gelijkvloers en een dakraam op de eerste verdieping. Het temperatuurverschil tussen binnen en buiten bedroeg 5 °C en er was nauwelijks wind.

Hoewel dit debiet bij intensieve ventilatie tien keer hoger ligt dan bij basisventilatie, merk je hier in de praktijk bijna niets van en is het niet erg storend. Een persoon die rechtstreeks in de luchtstroom staat kan een lichte tocht voelen, maar deze blijft meestal aanvaardbaar.