ORTELIUS- EN VAN METERENKAAI KRIJGEN TOEKOMSTBESTENDIGE HERAANLEG

Het project past binnen het Masterplan Scheldekaaien, waarbinnen al sinds 2017 gewerkt wordt aan het vernieuwen van de kaaien met het oog op waterveiligheid en het opwaarderen van de kaaien tot een van de meest prominente publieke ruimten in Antwerpen. Aannemerscombinatie Aertssen Infra – HYE – Cordeel richt het 2,5 ha grote projectgebied opnieuw in tot een parkzone met ligweide, vliettuinen – dit zijn grootschalige stedelijke groenzones -, nieuwe paden en een heraangelegde kaaiweg. De combinatie van civiele techniek, archeologie en stedelijke leefkwaliteit maakt dit tot een atypische kaaiwerf.

Gefaseerde aanpak

De werken verlopen in drie grote fasen: van ondergrondse werken op de kaaivlakte over de bouw van de kaaiweg tot de aanleg van de kaaivlakte met de ligweide en vliettuinen. “In september 2025 zijn we gestart met het gros van de ondergrondse werken op de kaaivlakte met onder meer de opbraak van verhardingen, funderingen, ruien en de aanleg van riolering en archeologie. In de tweede fase - die we in april van dit jaar hebben afgerond – hebben we de kaaiweg opnieuw aangelegd. De werken omvatten gescheiden riolering, een drinkwaterleiding, nieuwe nutsleidingen, de volledige bovenbouw met rijweg, fiets- en voetpaden en de restauratie van het oude havenhekwerk. Momenteel leggen we de kaaivlakte opnieuw aan. Nog tot januari 2027 zijn we bezig met het bouwen van de nieuwe waterkeringsmuren, de aanleg van de vliettuinen, de nutsleidingen en de ligweide en de plaatsing van een gerecupereerd treinspoor”, opent Jef Kenis, projectmanager bij Aertssen Infra.

Tijdelijke waterkering

De bouw van de waterkering vormt een van de meest technische onderdelen van het project. Het meest in het oog springend in deze fase was de aanleg van een tijdelijke dijk in klei. “We hebben voor deze oplossing gekozen om een dichte waterkeringsgordel rond de werfzone te bieden tijdens de afbraak van de oude waterkering en de bouw van de nieuwe. Onze partner HYE realiseert die waterkering in ter plaatse gestorte betonnen keerwanden”, duidt Jef Kenis.

De aanwezigheid van oude vlietmuren, archeologische sporen en onbekende ondergrondse structuren vroeg om een uitzonderlijk zorgvuldige aanpak. “We hebben meerdere werken uitgevoerd onder leiding van de stadsarcheologen. Alle zones waar we in de ondergrond moesten werken, zoals voor riolering en waterkering, werden vooraf nagekeken op archeologische elementen en vondsten.“

De tijdelijke kleidijk was de sleutel om continu waterveilig te werken

Oog voor hinderbeperking

De werf ligt in een druk stedelijk gebied waar fietsers, wandelaars, bewoners en bezoekers samenkomen. Om die stromen veilig in goede banen te leiden, legde Aertssen Infra aan het begin van de werken aparte omleidingswegen aan voor fietsers en gemotoriseerd verkeer. Voetgangers konden altijd aan de zijde van de Schelde rond de werfzone stappen. Die veilige, leesbare werfzone was essentieel om conflictpunten met de drukke werflogistiek te vermijden en om de continuïteit van de publieke ruimte te vrijwaren.

De kaai bevat een dicht netwerk van bestaande nutsleidingen, terwijl nieuwe leidingen moesten worden aangelegd. Jef Kenis duidt: “In onze scope zat de heraanleg van een aanvoerleiding met een diameter van 600 mm voor Waterlink. Deze werken zijn vlekkeloos verlopen dankzij goede coördinatie met de operationele diensten. De overige nutswerken langs de kaaiweg hebben wij gecoördineerd, en op de kaaivlakte voerden we het grondwerk uit voor de nieuwe nutsleidingen. Ook de gelijktijdige bouw van de mobiele waterkering door een nevenaannemer vroeg extra overleg en afstemming”, zegt Jef Kenis.

Toekomstbestendige keuzes

Het ontwerp voor deze zone van de Scheldekaaien zet sterk in op infiltratie, buffering en vertraagd lozen van oppervlaktewater. “Dit komt sterk terug in de materiaalkeuzes voor riolering, zoals poreuze betonnen buizen, en in de funderingsopbouw met waterdoorlatende steenslagfundering. Waar mogelijk voeren we de groenzones uit als wadi’s. Deze keuzes beperken het onderhoud en maken de waterhuishouding robuuster”, verklaart Jef Kenis. 

De werken vroegen de inzet van heel wat gespecialiseerde vakkennis. Voor een deel van die kennis kon Aertssen Infra in eigen huis terecht. “Onze collega’s van Smeyers verzorgden de sondegestuurde bemaling voor de rioleringswerken en Aertssen Lifting kwam meerdere keren op de werf voor het plaatsen van grote prefab inspectieputten.”