Siberiabrug-Zuid: staalrenovatie met Strauss-precisie

De Siberiabrug Zuid – een basculebrug uit 1997 in de Antwerpse haven – ondergaat een grondige renovatie waarbij zowel de stalen bovenbouw als de mechanische en elektrotechnische uitrusting worden vernieuwd. De werken passen in een bredere onderhouds- en assetmanagementstrategie van Port of Antwerp-Bruges en stad Antwerpen voor de historische bruggen en civiele kunstwerken in de stadshaven. De opdrachtgever wees de renovatieopdracht voor de Siberiabrug Zuid toe aan een consortium van gespecialiseerde aannemers bestaande uit waterbouwer HYE De Meyer voor de mechanische uitrusting, Equans voor de elektromechanische technieken en OIL voor het conserveren van het staal. Het team kreeg zeven maanden om de brug opnieuw in conditie te brengen. De verwachting was helder: inspectie, hier en daar wat laswerk, conservering en vooral een vernieuwing van de elektromechanica volgens de actuele machinerichtlijnen. “Maar toen we de gedemonteerde brugdelen op onze kade in Burcht inspecteerden, bleek de schade aan de staalstructuur groter dan ingeschat", opent Ann Sterckmans, directeur staalconstructies bij HYE. “Hier hebben we opnieuw bewezen dat we een probleemoplosser zijn voor dergelijke onverwachte, complexe projecten.”

Demontage: precisiewerk binnen strakke planning

Om de stalen brugdelen in het atelier te krijgen voor hun renovatie, diende de basculebrug eerst gedemonteerd te worden. Een complexe operatie die in twee stappen verliep. Projectleider Pol Michels beschrijft de weekend­operaties: “In het eerste weekend hebben we de twee priembalken, elk ongeveer 80 ton zwaar, weggenomen met behulp van een duolift. Hiervoor zetten we een combinatie in van onze vlottende hijscombinatie en een telescoopkraan op het land. Om de balken voortdurend in evenwicht te houden, hebben we ze tijdelijk ondersteund. Na demontage hebben we deze 27,5 m lange stalen balansarmen via uitzonderlijk vervoer over de weg naar het atelier van OIL gebracht voor onderzoek en verdere behandeling. Een week later volgde de 100 ton zware brugklap zelf. Om het scharnier niet on site te hoeven demonteren, konden we de brug niet recht omhoog uittillen. We moesten de brug eerst aan de andere zijde lichtjes tillen om ze vervolgens voorzichtig schuin uit de scharnieren te schuiven. Pas daarna kon het hijsponton van Hebo de brugklap volledig uittillen.”

De verticale hameistijlen bleven ter plaatse staan en zijn on site geconserveerd. Om de continuïteit van het verkeer te waarborgen, bouwde het projectteam een tijdelijke wegbrug en een 2,5 m brede fietsbrug naast deze wegbrug. “Hiervoor hebben we een tijdelijke staalconstructie gemaakt waarop drie op maat gemaakte strengen werden geplaatst. Het voordeel van deze fietsbrug is dat fietsers nu comfortabel en gescheiden van het wegverkeer het Kattendijkdok kunnen kruisen. Die maatregel blijkt zo succesvol dat de opdrachtgever heeft gevraagd ze na de werken nog een jaar langer te laten liggen", vervolgt Pol Michels.

Vermoeiingsscheuren vergen ingrijpen

Toen de brugklap veilig op de kade in Burcht lag, kwam de echte verrassing. Bij een eerste visuele inspectie, zonder volledige verwijdering van de conserveringslagen, werden op bepaalde plaatsen verdachte zones geïdentificeerd. “Na het wegstralen van de conservering ontdekten we verschillende vermoeiingsscheuren in lassen op de verbindingen tussen de troggen en de brede dwarsdragers. Om een goed beeld van de situatie te krijgen, hebben we een NDO-onderzoek over de volledige structuur uitgevoerd. Toen pas kwam de echte ernst aan het licht. Niet alleen in de lassen tussen de troggen en dwarsdragers zaten scheuren, dat was ook het geval voor de lassen tussen trog en dekplaat. Om die schade goed te begrijpen, hebben we een bijkomend TOFD-onderzoek gedaan (Time Of Flight Diffraction). Dit is een geavanceerde vorm van ultrasoon onderzoek waarbij we hebben vastgesteld dat de scheuren tot in de wortel van de las zaten en zelfs tot in de dekplaat groeiden", duidt Kobe Bohets, junior projectleider staal bij HYE. 

Duurzame herstelling op drie sporen

Voor het herstel werkte HYE een drieledig plan uit. “Op de meeste plaatsen hebben we volledige stukken wegdek uitgesneden en vervangen door dikkere inlegplaten. We hebben ze volgens een specifieke lasvolgorde ingebracht om krimpspanningen te minimaliseren. Bovendien hebben we inlegplaten voorverwarmd om residuele trekspanningen te vermijden, wat de levensduur aanzienlijk verhoogt. De dikkere platen maken het niet alleen technisch eenvoudiger om de lassen te leggen, maar versterken ook de zwakkere plekken.

Op twee locaties – waar de scheuren zich boven dwarsliggers bevonden en moeilijk bereikbaar waren – hebben we gekozen voor een noodherstelling met PIT-techniek (Pneumatic Impact Treatment). Hierbij hebben we het beschadigde materiaal uitgegutst tot slechts enkele millimeters van de dekplaat overbleef. Na zorgvuldig slijpen en scheurcontrole hebben we op deze zone een nieuwe plaat opgelast. Deze methode is minder permanent, maar in dit geval de enige optie gezien de beperkte bereikbaarheid", vult Kobe Bohets aan. Na de herstellingen wordt de brugklap opnieuw geconserveerd.

Grondige vernieuwing mechanica en sturing

Naast de staalbouwkundige ingrepen omvat de renovatie ook een grondige revisie van de mechanische en elektromechanische installaties. De huidige sturing van de brug voldeed niet langer aan de Europese machinerichtlijn, die strikte eisen stelt aan de betrouwbaarheid en veiligheid van machines en bewegende constructies. Om daaraan te verhelpen herziet De Meyer de aandrijving van de basculebrug volledig. De reductoren worden vervangen. Deze tandwielkasten zorgen ervoor dat het toerental van de elektromotor wordt omgezet naar het gewenste koppel om de zware brugklap te bewegen. Ook de rondselas, heugelbalk en bruglagers ondergaan een grondige revisie. Een nieuwe smeerinstallatie moet ervoor zorgen dat de mechanische componenten soepel blijven functioneren en minder snel slijten.

In het oude bedieningsgebouw – dat beide Siberiabruggen aanstuurt – bouwt Equans nieuwe elektromechanica in. Dat gebeurt met respect voor het erfgoedkarakter van het gebouw: nergens wordt de structuur aangetast. Nieuwe kabelbanen en besturingselementen worden geïntegreerd zonder het historische karakter te schaden.

Balanceren en terugplaatsen

Een cruciaal onderdeel van de renovatie is het herbalanceren van de brug. “Door het opnieuw conserveren en het aanpassen van de leuningen verandert het gewicht van de brugklap. Dat heeft impact op het evenwicht tussen de klap en het contragewicht in de brugkelder. Om ervoor te zorgen dat het theoretisch evenwicht tussen beide elementen gelijk blijft, wegen we de brugklap na alle aanpassingen. Met ballastblokken zorgen we er dan voor dat het onevenwicht van het contragewicht gelijk komt te liggen. Dat is cruciaal, want als het onevenwicht te groot is moeten de motoren en mechanische componenten harder werken dan waarvoor ze voorzien zijn. Dat zou een impact hebben op hun werking en levensduur,” beschrijft Pol Michels.

Het terugplaatsen van de brug is gepland voor mei 2026. Net als de demontage gebeurt het monteren opnieuw via de Kattendijksluis omdat de werf in het noorden niet bereikbaar is omwille van de Oosterweelwerken. Deze route is complexer omdat de sluis getijdegebonden is, maar ze biedt meer stabiliteit omdat er in het dok geen impact is van het getij. Dat maakt het plaatsingsproces veiliger.