Arbeidstijd: zeven op de tien bedrijven registreren nu al de gepresteerde uren
De registratie van arbeidstijden wordt mogelijk vanaf 2027 verplicht voor alle Belgische bedrijven. Uit een enquête van Acerta blijkt dat bijna zeven op de tien werkgevers vandaag al over een volledig of gedeeltelijk registratiesysteem beschikken. Toch blijft een belangrijke vraag: hoe verzoen je de registratie van werkuren met een flexibele arbeidsorganisatie en het vertrouwen van werknemers? In de bouwsector, waar ploegen zich tussen verschillende werven verplaatsen, is die uitdaging bijzonder concreet.
De federale regering wil werkgevers verplichten om een systeem in te voeren waarmee de dagelijkse en wekelijkse arbeidstijd objectief en betrouwbaar kan worden gemeten. Daarmee wil ze tegemoetkomen aan de Europese rechtspraak, die benadrukt dat werkgevers moeten kunnen controleren of de maximale arbeidsduur en de verplichte rusttijden worden gerespecteerd.
In het voorontwerp van wet wordt 1 januari 2027 als startdatum vermeld. Bedrijven die nog niet over een geschikt systeem beschikken, zouden tot het einde van het eerste kwartaal krijgen om zich aan te passen. De tekst moet echter nog het verdere wetgevende traject doorlopen. Op 30 september bracht de Nationale Arbeidsraad een verdeeld advies uit, wat aantoont dat de concrete invulling van de hervorming nog ter discussie staat.
Registratiesystemen al ruim ingeburgerd
Volgens de enquête die Acerta op 24 september publiceerde, registreert 69,7% van de werkgevers vandaag al minstens een deel van de gepresteerde uren. Bij 41,1% van alle respondenten geldt de registratie voor alle werknemers, bijvoorbeeld via een digitale prikklok of een applicatie. Andere bedrijven beperken de registratie tot bepaalde personeelscategorieën of specifieke situaties, zoals deeltijds werk en glijdende uurroosters.
De verschillen tussen sectoren zijn aanzienlijk. In de socialprofitsector en productiebedrijven beschikt 78,7% van de werkgevers over een vorm van tijdregistratie. In de dienstensector bedraagt dat aandeel 62,6%. De studie bevat echter geen afzonderlijke resultaten voor bouwbedrijven. Het zou dan ook voorbarig zijn om een van deze percentages zomaar op de bouwsector toe te passen.
Aan de enquête namen 304 verantwoordelijken deel van organisaties met minstens tien werknemers. De resultaten geven dus geen rechtstreeks beeld van de situatie bij de allerkleinste ondernemingen, die sterk vertegenwoordigd zijn in de bouwsector.
Verdeeldheid bij werkgevers, met regionale verschillen
Dat veel bedrijven vandaag al werkuren registreren, betekent niet dat er eensgezindheid bestaat over een algemene verplichting. Van de ondervraagde werkgevers is 42,8% tegenstander, terwijl 37,8% de maatregel steunt. De overige 19,4% stelt zich neutraal op.
Ook regionaal zijn de verschillen opvallend. In Wallonië staat 56,2% van de werkgevers positief tegenover een verplichte tijdregistratie, onder meer omdat die de opvolging van overuren vereenvoudigt. In Vlaanderen is 49,7% tegenstander. Die uiteenlopende standpunten tonen aan dat werkgevers het systeem zowel als een nuttig beheersinstrument als een bijkomende verplichting kunnen beschouwen.
Vertrouwen weegt zwaarder dan de kosten
Waarom werken sommige bedrijven nog altijd zonder een volledige registratie van de arbeidstijden? Bij de werkgevers die geen volledig systeem gebruiken, verwijst 46,3% naar het vertrouwen dat ze in hun personeel stellen. Ruim een kwart, of 27,9%, vindt een dergelijk instrument eenvoudigweg niet nodig.
Praktische bezwaren spelen een kleinere rol. Zo wijst 17,6% op de administratieve belasting en vermeldt slechts 7,4% de kostprijs. De weerstand heeft dus minder te maken met de prijs van software dan met bestaande werkgewoonten en de vrees dat tijdregistratie de vertrouwensrelatie tussen werkgever en werknemer zou veranderen.
Die bezorgdheid blijkt ook uit de verwachte reacties van het personeel. Van de bedrijven die nog geen registratiesysteem gebruiken, vreest 64,2% dat werknemers weinig bereidheid zullen tonen om ermee te werken. Bij ondernemingen die al een systeem invoerden, geeft daarentegen slechts 24,8% aan dat ze daarbij negatieve reacties hebben ondervonden.
Toch blijft het gevoel van controle een belangrijk aandachtspunt. Maar liefst 86,6% van de werkgevers zonder registratiesysteem vreest dat werknemers de maatregel als bijkomend toezicht zullen ervaren. In werkelijkheid zou 64% van de werknemers die perceptie delen. Dat verschil relativeert de bezorgdheid van werkgevers, al blijft het belangrijk om rekening te houden met de houding van het personeel.
Op de werf is het onderscheid essentieel
Voor bouwondernemers is het belangrijk om de aangekondigde hervorming niet te verwarren met de bestaande aanwezigheidsregistratie op werven. Via Checkinatwork wordt vandaag al geregistreerd wie aanwezig is op bepaalde werven waar werken in onroerende staat worden uitgevoerd, onder meer vanaf een bedrag van 500.000 euro exclusief btw.
Daarnaast staat op 1 april 2027 een specifieke wijziging gepland. Voor de betrokken werken in onroerende staat en leveringen van stortklaar beton wordt de registratie van aankomst- en vertrektijden via Check In and Out at Work ingevoerd.
Die maatregel heeft betrekking op de aanwezigheid op een werkplek. De aangekondigde algemene verplichting gaat daarentegen over de werkelijk gepresteerde arbeidstijd van elke werknemer. Beide registraties dienen dus een verschillend doel en zijn niet automatisch onderling uitwisselbaar.
Voor bouwbedrijven is dat onderscheid bijzonder relevant. Denk aan arbeiders die op verschillende werven worden ingezet, verplaatsingen tussen bouwplaatsen, pauzes, langere werkdagen of onderhoudsploegen die meerdere locaties bezoeken. Vooraleer een registratiesysteem te kiezen, moeten werkgevers hun bestaande werkorganisatie analyseren. Daarbij blijft het wachten op verdere verduidelijking van het wettelijke kader en de gegevens die precies geregistreerd moeten worden.
Een nuttig beheersinstrument, mits voldoende draagvlak
Volgens Laura Couchard, experte bij Acerta, kunnen bedrijven die al over een registratiesysteem beschikken de gepresteerde uren en overuren gemakkelijker opvolgen. De vrees dat tijdregistratie automatisch zou leiden tot meer uit te betalen of te recupereren overuren, blijkt bij de meerderheid van de ondervraagde ondernemingen bovendien ongegrond.
Om het systeem goed te laten functioneren, moeten werkgevers duidelijk communiceren welke gegevens worden geregistreerd, waarom dat gebeurt en waarvoor de informatie wordt gebruikt. Een betrouwbare tijdregistratie kan bijdragen aan een betere personeelsplanning, een evenwichtige werkbelasting en de naleving van de verplichte rusttijden.
Of de maatregel in de praktijk zijn doel bereikt, zal uiteindelijk niet alleen afhangen van duidelijke wettelijke regels en geschikte technologie. Ook de bereidheid van werknemers om met het systeem te werken, zal daarbij een doorslaggevende rol spelen.