Embuild trekt aan de alarmbel Bouw- en renovatietempo moet dringend hoger

De cijfers van Rebuild liegen er niet om. Ons land telt 5,7 miljoen woningen en daar moeten tegen 2050 minstens 900.000 extra wooneenheden bijkomen. De bevolkingsgroei in België is weliswaar vrij beperkt, maar volgens het Federaal Planbureau zullen er de volgende decennia toch jaarlijks gemiddeld 25.000 inwoners bijkomen. “Daarnaast blijven ouderen steeds langer leven en zelfstandig wonen, waardoor er minder woningen vrijkomen", vertelt Niko Demeester. “De vergrijzing is een gigantische uitdaging: tegen 2050 zal het aantal 65-plussers met 32 % toenemen en zullen er dubbel zoveel mensen van meer dan 85 jaar in België leven. Bovendien veranderen de woonbehoeften door de aanzienlijke toename van singles en eenoudergezinnen. Als we deze demografische trends in ogenschouw nemen, dan is 900.000 extra benodigde woonunits zeker geen overdreven inschatting.” 

Ook meer publieke gebouwen nodig

De aangroei van de bevolking heeft eveneens zijn gevolgen voor de publieke gebouwen. Zeker op het vlak van woon- en zorgcentra is een uitbreiding aan de orde. Volgens de berekeningen van Rebuild Belgium zullen er tot 486 moeten bijkomen. Daarnaast zouden tegen 2050 minstens zeven extra ziekenhuizen moeten worden gebouwd. En natuurlijk is er de urgentie voor minstens negen bijkomende gevangenissen. Opvallend is dat er voldoende scholen zijn: algemeen wordt aangenomen dat het aantal jongeren tussen 3 en 25 jaar tegen 2050 met 2 % (56.000) zal dalen. 

Veel meer renovatie nodig 

Niet alleen is er grote nood aan meer woonunits en publieke gebouwen. Ons patrimonium is ook hopeloos verouderd. “Na de Tweede Wereldoorlog moest België grotendeels worden heropgebouwd", legt Niko Demeester uit. “Dat gebeurde in een razendsnel tempo, maar het resultaat is dat nu veel gebouwen en infrastructuur aan het einde van hun levensduur zijn. Woningen in België zijn gemiddeld 75 jaar oud! Deze situatie valt niet te verenigen met de strikte energienormen die Europa tegen 2050 oplegt. Maar ook het algemene comfort van de bewoners/gebruikers komt in het gedrang. En dan spreken we nog niet over de stijgende kosten voor fossiele brandstoffen. Uit het Rebuild-onderzoek kunnen we afleiden dat 92 % van de 5,7 miljoen woningen in ons land niet aan de energienormen van 2050 voldoet. Dit betekent dat 5,2 miljoen woningen moeten worden gerenoveerd. Aan het huidige tempo halen we dit niet. Jaarlijks worden maar 40.000 woningen aangepakt, wat amper 0,8 % van het beoogde volume is. We moeten minstens 4 % of 205.000 woningen per jaar renoveren om de energetische doelstellingen te halen.”

Eenzelfde verhaal voor publieke gebouwen

Ook de publieke gebouwen blijken sterk verouderd: de gemiddelde leeftijd bedraagt 50 jaar en 95 % haalt de energienormen van 2050 niet. De concrete cijfers zijn duizelingwekkend: 6.767 van de 7.123 scholen zijn aan renovatie toe, bij de woonzorgcentra zijn er dat 1.447 van de 1.523. 98 van de 103 ziekenhuizen voldoen niet aan de energienormen en bijna alle gevangenissen (37 van de 39) moeten dringend een (energetische) upgrade krijgen. “Ook onze wegeninfrastructuur is aan vernieuwing toe,” aldus Niko Demeester. “Ons land beschikt over 15.032 kilometer autosnel- en gewestwegen. Daarvan moet 18 % of 2.725 kilometer volledig worden vervangen en 15 % of 2.234 kilometer grondig worden gerenoveerd. Voor de 9.206 bruggen en tunnels op deze wegen ligt de vervangingsnood op 3 % (309 kunstwerken), terwijl 4 % of 365 exemplaren structureel moeten worden aangepakt. Daarnaast zijn ook heel wat lokale wegen, fiets- en voetpaden, spoorwegen en nutsvoorzieningen aan modernisering en uitbreiding toe.”

Cruciale taak voor overheden

De cijfers spreken voor zich: België staat voor een immense vernieuwing van haar gebouwen en infrastructuur. “Eigenlijk is de situatie vergelijkbaar met de periode na de Tweede Wereldoorlog", stelt Niko Demeester. “Het enige verschil is dat de gebouwen niet verwoest zijn, waardoor de nood minder groot lijkt. Toch kunnen we niet meer wachten om te ageren: hoe langer we de werken uitstellen, hoe duurder en moeilijker de opdracht wordt. Niet alleen neemt het aantal niet te renoveren gebouwen toe. Ook stijgen de prijzen van de materialen en fossiele brandstoffen. Ik wil benadrukken dat onze situatie niet exceptioneel is – heel Europa kampt met dezelfde problematiek. Het ene land reageert al beter dan het andere, maar dat heeft ontzettend veel met politiek te maken. Een stabiel beleid is de eerste voorwaarde om deze uitdaging aan te gaan.” Caroline Deiteren, directeur-generaal van Embuild Vlaanderen: “Het verzwakken van de renovatieplicht in Vlaanderen heeft een duidelijke negatieve impact: in 2025 is het aantal dossiers met 0,8 % gedaald. Je merkt dat mensen een afwachtende houding aannemen. Velen snappen dat basisingrepen - zoals isoleren - wel degelijk rendabel zijn. Maar een warmtepomp plaatsen terwijl de elektriciteitstarieven hoog blijven, krijgen we niet verkocht. Ook op dit vlak ligt een belangrijke verantwoordelijkheid van de overheid.”

Pleidooi voor eenvoudiger vergunningsbeleid

Volgens Niko Demeester kan de overheid met een enkele ingreep de renovatiegoesting een flinke boost geven: het vereenvoudigen en verkorten van het vergunningstraject. Daarnaast pleit hij voor voldoende financiële capaciteit: 4 % van het BNP zou naar de vernieuwing van gebouwen en infrastructuur moeten gaan (waarmee we dan op het niveau van de buurlanden zitten). “De overheid moet duidelijkheid scheppen over de budgetten op korte en middellange termijn, zodat de sector kan plannen en investeren,” verduidelijkt hij. “Aannemers willen graag nieuwe machines aankopen, maar enkel als er een garantie is dat deze de volgende 25 jaar ook daadwerkelijk zullen kunnen worden gebruikt.” Caroline Deiteren: “Daarnaast zouden we graag zien dat er een verplichting komt om bij de advertenties van koopwoningen een duidelijke indicatie van de renovatiekosten te geven. Het is essentieel dat de burgers op dit vlak beter worden geïnformeerd.”

Inzetten op kernverdichting

Vraag is natuurlijk waar we nog 900.000 nieuwe gebouwen kunnen plaatsen: België is immers grotendeels volgebouwd. “We hebben nog veertien jaar vooraleer de bouwshift volledig realiteit wordt,” aldus Caroline Deiteren. “Weliswaar vindt ook de sector dat we niet elk plekje groen moeten volbouwen. Daarom zijn we fervente aanhanger van kernverdichting, maar dit zal automatisch tot meer hoogbouw leiden. Ook daar zal de overheid zijn verantwoordelijkheid moeten nemen. In dit kader is de vereenvoudiging van de vergunningsprocedure trouwens eveneens belangrijk. Kernverdichting betekent immers dat meer omwonenden bouwaanvragen kunnen betwisten. Tenslotte hangt aan bijkomende verstedelijking een prijskaartje. Als we de bouwshift willen realiseren, zal de overheid ervoor moeten zorgen dat wonen in stedelijke gebieden financieel interessant wordt.”

Andere bouw- en renovatieconcepten nodig

Iedereen weet dat de bouwsector haar vacatures moeilijk tot niet krijgt ingevuld. Hierdoor lijkt een versnelling van de bouw- en renovatiegraad een tegenstrijdigheid. Toch is Embuild ervan overtuigd dat de sector deze ambitie kan verwezenlijken. “Weliswaar zullen we op andere concepten moeten overstappen,” verduidelijkt Niko Demeester. “Elke woning individueel renoveren, is inderdaad moeilijk haalbaar. De oplossing ligt in ‘groepsrenovaties’ van hele wijken of appartementsgebouwen. Natuurlijk is dat niet evident omdat je alle eigenaars op eenzelfde lijn dient te krijgen. Er zijn echter al meerdere voorbeelden die bewijzen dat het kan én ook economisch interessant is. Omdat materialen in grotere hoeveelheden worden aangekocht, maar eveneens omdat dan bijvoorbeeld een warmtenet een optie wordt in plaats van individuele warmtepompen. Sommige gemeentes beginnen de noodzaak van deze aanpak in te zien en stellen ‘wijkregisseurs’ aan: medewerkers die alle neuzen in dezelfde richting dienen te krijgen. In elk geval is het tijd om nu te ageren, anders riskeren we dat over enkele jaren meerdere Belgische burgers geen dak meer boven hun hoofd hebben. Tenslotte wil ik er nog op wijzen dat de renovatie- en bouwversnelling voor alle types van woningen tegelijkertijd moeten gebeuren. Het heeft weinig zin om enkel in pakweg sociale woningen te investeren als de huur- en koopmarkt niet wordt opgewaardeerd.”