VOKA : Weerbare ondernemingen cruciaal in veilige samenleving

De studie ‘Weerbaarheid versterken, groei beschermen’ schetst een scherp beeld van een veiligheidsomgeving waarin digitale, economische en fysieke dreigingen elkaar versterken. België, met zijn open economie en geconcentreerde infrastructuur, blijkt daarbij bijzonder kwetsbaar.

Hybride dreigingen raken hele economie

aar conflicten vroeger hoofdzakelijk militair werden uitgevochten, domineren vandaag hybride dreigingen: een combinatie van cyberaanvallen, desinformatie, economische druk en verstoringen van infrastructuur. Die blijven vaak onder de drempel van open conflict, maar hebben wel een reële impact op bedrijven en markten.

Volgens de Voka-analyse is die evolutie structureel. Niet alleen overheden, maar het volledige economische weefsel wordt getroffen. Bedrijven beheren immers een groot deel van de kritieke infrastructuur, digitale systemen en toeleveringsketens.

De gevolgen zijn tastbaar. Cyberincidenten, verstoringen in logistiek en energievoorziening en reputatieschade door desinformatie zorgen voor stijgende kosten en toenemende onzekerheid. De gemiddelde kost van een datalek bedraagt wereldwijd 4,44 miljoen dollar, met nog hogere cijfers in de Benelux.

Kwetsbaarheid van een open economie

België combineert verschillende risicofactoren: een sterke internationale verwevenheid, een hoge concentratie van infrastructuur en een complexe staatsstructuur. Daardoor kunnen verstoringen zich snel verspreiden en grote economische schade veroorzaken.

De paper wijst erop dat zelfs relatief kleine incidenten een kettingreactie kunnen veroorzaken. Problemen in digitale systemen, verstoringen van transport of energievoorziening en beïnvloeding van publieke opinie kunnen elkaar versterken.

Daarbij komt dat externe factoren steeds zwaarder doorwegen op bedrijfsresultaten. Volgens een analyse van het BCG Henderson Institute wordt inmiddels 43% van de verschillen in winstgevendheid tussen bedrijven verklaard door contextfactoren zoals geopolitiek en technologie.

Publiek en privaat onlosmakelijk verbonden

Een centrale conclusie van Voka is dat weerbaarheid niet langer uitsluitend een taak van de overheid is. Omdat het merendeel van de kritieke infrastructuur in private handen is, wordt samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven essentieel. Internationale voorbeelden tonen hoe dat in de praktijk kan werken. In Finland bijvoorbeeld zijn bedrijven structureel betrokken via sectorale samenwerkingsverbanden waarin risico’s worden geanalyseerd en scenario’s uitgewerkt. Ook in Duitsland en Nederland hebben ondernemingen een vaste plaats binnen het veiligheidsbeleid. België kan volgens Voka nog stappen zetten. Vandaag is de paraatheid onvoldoende breed verankerd en blijft samenwerking vaak beperkt tot ad-hocoverleg. Een structureel partnerschap, met gezamenlijke voorbereiding en informatie-uitwisseling, dringt zich op.

Toenemende economische impact

De financiële impact van hybride dreigingen is aanzienlijk en veelzijdig. Sabotage van infrastructuur kan leiden tot schade van honderden miljoenen euro’s, terwijl verstoringen van energie- of telecomverbindingen dagelijks miljoenen kosten. Daarnaast zijn er moeilijker meetbare effecten, zoals reputatieschade en verlies van vertrouwen door desinformatie. Ook verstoringen in toeleveringsketens wegen zwaar: wereldwijd lopen de kosten daarvan op tot honderden miljarden dollar per jaar.

Voor bedrijven betekent dit dat risico’s niet langer uitzonderlijk zijn, maar deel uitmaken van de dagelijkse realiteit.

Technologie als sleutel

Technologische ontwikkeling speelt een dubbele rol. Enerzijds maakt digitalisering bedrijven kwetsbaarder, anderzijds biedt ze oplossingen om risico’s te beheersen. Voka pleit daarom voor een gerichte technologiestrategie op Vlaams niveau. Die moet focussen op sleuteltechnologieën zoals cybersecurity, artificiële intelligentie en quantumtechnologie. Door gericht te investeren kan Vlaanderen zijn innovatiekracht versterken en strategische afhankelijkheden verkleinen.

Opvallend is dat bedrijven zich steeds meer bewust zijn van de risico’s. In een bevraging geeft 66% aan bijkomende maatregelen rond cybersecurity te willen nemen. Tegelijk blijkt dat de effectieve implementatie vaak achterblijft.

Van strategie naar uitvoering

Volgens Voka ligt de sleutel tot meer weerbaarheid uiteindelijk bij de onderneming zelf. Strategische plannen volstaan niet; ze moeten vertaald worden naar concrete acties.

De paper schuift een vierstappenaanpak naar voren: verankering op bestuursniveau, analyse van risico’s, identificatie van kritieke functies en het testen van plannen via oefeningen. Die aanpak benadrukt dat weerbaarheid geen eenmalige oefening is, maar een continu proces dat geïntegreerd moet worden in de bedrijfsvoering.

Nood aan investeringskader

Om die transitie te ondersteunen, pleit Voka voor een gerichte investeringsagenda. Fiscale stimuli, weerbaarheidsfondsen en Europese financiering moeten bedrijven aanzetten om te investeren in preventie en paraatheid. Daarbij gaat het niet alleen om beveiliging, maar ook om innovatie, strategische voorraden en het versterken van toeleveringsketens.

Weerbaarheid als concurrentiefactor

De rode draad doorheen de analyse is duidelijk: weerbaarheid evolueert van een defensief concept naar een economische troef. Bedrijven die beter voorbereid zijn op verstoringen, kunnen sneller herstellen, risico’s beperken en vertrouwen opbouwen. In een wereld waar onzekerheid de norm wordt, verschuift de focus van efficiëntie alleen naar robuustheid en aanpassingsvermogen. Dat vraagt investeringen, samenwerking en een andere manier van denken. Of zoals Voka het samenvat: zonder weerbare ondernemingen is er geen weerbare samenleving.