Naar rechtszekere en robuuste vergunningen: Vlaanderen zet actieprogramma om in beleid
Na het eindrapport van de Gemengde Commissie Vergunningen – een commissie van experten uit overheid, academische wereld en juridische praktijk – en de daaropvolgende reactienota’s uit het middenveld, heeft de Vlaamse Regering vlak voor de feestdagen een actieprogramma inzake rechtszekere en robuuste vergunningen goedgekeurd. Dit actieprogramma vertaalt de aanbevelingen van de Commissie in concrete beleids- en regelgevende initiatieven. Het doel is helder: sneller tot kwalitatieve, gedragen en juridisch standhoudende vergunningen komen, zonder afbreuk te doen aan rechtsbescherming en inspraak.
Vergunningen vormen een cruciale schakel in het realiseren van bouw- en infrastructuurprojecten. Voor bouwbedrijven, ontwikkelaars, architecten en lokale besturen zijn rechtszekerheid, voorspelbaarheid en uitvoerbaarheid daarbij essentieel. Tegelijk is de afgelopen jaren gebleken dat vergunningsprocedures steeds complexer worden en vaker aanleiding geven tot onnodige vertragingen en juridische betwistingen. Tegen die achtergrond heeft de Vlaamse Regering de voorbije maanden duidelijke stappen gezet om het vergunningenbeleid te optimaliseren.
Aan het begin van de legislatuur installeerde de Vlaamse Regering de zogenaamde Gemengde Commissie Vergunningen. Deze Commissie leverde op 30 september 2025 haar eindrapport af. Verschillende stakeholders en middenveldorganisaties gaven nadien hun input op dit rapport, waarvan een deel werd gecapteerd in een reactienota van eind oktober 2025.
Vervolgens was het aan de Vlaamse Regering om met al deze input aan de slag te gaan. Vlak voor het kerstreces heeft de Regering een eerste conceptnota goedgekeurd met daarin een actieprogramma inzake rechtszekere en robuuste vergunningen.
Het actieprogramma kiest er nadrukkelijk niet voor om van nul te herbeginnen. De Vlaamse Regering bouwt verder op bestaande hervormingen – zoals de geïntegreerde omgevingsvergunning en het Omgevingsloket – maar pakt tegelijk een aantal structurele knelpunten aan die in de praktijk voor onzekerheid en vertraging zorgen. Tegelijk moet worden benadrukt dat de actiepunten nog geen nieuwe regels uitmaken. Een door de Vlaamse Regering op te richten Stuurgroep zal ervoor moeten zorgen dat de actiepunten worden omgezet in regelgeving.
Voor de bouwsector springen alvast de volgende actiepunten in het oog.
Meer duidelijkheid en dialoog vóór de aanvraag
Een eerste belangrijke pijler is de versterking van de voorbereidende fase. De Vlaamse Regering wil vooroverleg uitdrukkelijk decretaal verankeren als een recht voor elke initiatiefnemer. Het vooroverleg moet laagdrempelig, kosteloos en flexibel blijven, afgestemd op de aard en complexiteit van het project. Het kan op eenvoudig verzoek worden aangevraagd en moet plaatsvinden binnen een redelijke termijn.
Bij grotere en maatschappelijk relevante projecten wordt tevens de inzet van de omgevingsmanager actief aangemoedigd. Deze kan worden aangesteld op initiatief van de aanvrager, dan wel — mits instemming van de aanvrager — op initiatief van de vergunningverlenende overheid. De omgevingsmanager kan fungeren als brug tussen initiatiefnemer, overheid en omgeving, met als doel het draagvlak te versterken en conflicten vroegtijdig op te vangen.
Meer flexibiliteit tijdens de procedure
Nieuw is ook de introductie van een zogenaamde “pauzeknop” in de vergunningsprocedure. Op verzoek van de aanvrager kan de procedure tijdelijk worden gepauzeerd, bijvoorbeeld om het dossier te herbekijken, bijkomend overleg te voeren of bijkomende informatie te verzamelen. Die pauze is beperkt in de tijd en niet mogelijk tijdens het openbaar onderzoek of vlak voor het einde van de beslissingstermijn, maar biedt wel ademruimte in complexe dossiers.
Meer juridische robuustheid van wetenschappelijke studies
Een derde opvallend actiepunt is de toekenning van een bijzondere bewijswaarde aan wetenschappelijke studies die zijn opgesteld door erkende deskundigen, zoals rapporten en toetsen (waaronder ook de VEN-toets en de natuurtoets). Deze studies krijgen een wettelijk verankerd vermoeden van deugdelijkheid en kunnen enkel nog gemotiveerd worden betwist wanneer bijvoorbeeld het rapport manifeste fouten bevat of de daarin vervatte beoordeling onvoldoende is. Door deze principes duidelijk in een decreet vast te leggen, wordt vermeden dat technische discussies pas in een latere fase voor de rechtbank belanden. Het zwaartepunt komt daardoor opnieuw te liggen bij de administratieve procedure, die het aangewezen forum blijft voor de inhoudelijke beoordeling van projecten. Dit verhoogt de voorspelbaarheid en rechtszekerheid voor projecten die degelijk zijn onderbouwd en zou bijdragen tot een efficiënter vergunningenbeleid.
Afschaffing van het beroep bij de Vlaamse Regering over de zaak der wegen
Het georganiseerd administratief beroep tegen een beslissing over de “zaak der wegen” wordt vervangen door de mogelijkheid van een verplichte heroverweging van deze beslissing. De Raad voor Vergunningsbetwistingen zou ook bevoegd worden voor het vernietigingsberoep ingesteld tegen de gemeenteraadsbeslissing over de zaak der wegen in de geïntegreerde procedure.
Digitalisering en transparantie als hefboom
Tot slot zet het actieprogramma sterk in op digitalisering en transparantie. De Vlaamse Regering investeert verder in een Omgevingsloket 2.0: een slimmer en gebruiksvriendelijker digitaal platform dat een duidelijker overzicht biedt van stedenbouwkundige regels, richtlijnen en andere relevante informatie.
Steven Van Garsse
Koen De Metsenaere
Equator advocaten