Energiecongres zet fossielvrij bouwen centraal voor een weerbare bouwsector

In haar openingswoord benadrukte Caroline Deiteren, directeur-generaal van Embuild Vlaanderen, dat de energietransitie vandaag ook een kwestie van strategische onafhankelijkheid is. De recente geopolitieke spanningen en schommelingen op de fossiele energiemarkten tonen volgens haar opnieuw hoe kwetsbaar Europa blijft zolang het afhankelijk is van ingevoerde fossiele brandstoffen. Elektrificatie van verwarming, koeling en mobiliteit vormt volgens de sector daarom de snelste route naar meer energiezekerheid. Technologieën zoals warmtepompen, zonnepanelen en batterijen maken gebouwen minder afhankelijk van gas en stookolie en verhogen tegelijk de energie-autonomie. Nochtans blijft de uitrol van deze oplossingen achter op het theoretische potentieel. Hoewel bijna de helft van de Vlaamse eengezinswoningen inmiddels een EPC-label A, B of C heeft — en dus relatief geschikt is voor fossielvrije verwarming — blijft de overstap vaak uit. De relatief hoge elektriciteitsprijs blijft daarbij een belangrijke drempel.

Renovatie als grootste uitdaging

Een tweede grote uitdaging die tijdens het congres herhaaldelijk naar voren kwam, is het renovatietempo van het Vlaamse woningbestand. Om tegen 2050 alle woningen naar energielabel A te brengen, moet het renovatietempo volgens sectorberekeningen verviervoudigen. Vandaag wordt ongeveer 0,8% van de woningen per jaar grondig gerenoveerd, terwijl 3,2% nodig is. Dat komt neer op een stijging van 81 naar ongeveer 325 renovaties per dag.  De recente cijfers geven echter een omgekeerde trend. Het aantal vergunde grondige renovaties is de voorbije jaren gedaald. De sector ziet daarin een belangrijk signaal dat beleidsmaatregelen en economische randvoorwaarden opnieuw moeten worden bekeken om renovaties aantrekkelijker te maken.

Beleidskader voor een fossielvrij gebouwenpark

Tijdens het plenaire gedeelte gaf Samir Louenchi, administrateur-generaal van het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA), een overzicht van de evolutie van het Vlaamse energie- en renovatiebeleid. De ambitie is duidelijk: op termijn moet het volledige Vlaamse gebouwenpark fossielvrij worden. Dat vraagt niet alleen technologische innovatie, maar ook een consistent beleidskader dat renovaties versnelt en investeringen in duurzame energie-oplossingen stimuleert.
Ook de energie-infrastructuur moet mee evolueren. Peter De Pauw, head of strategy and business development bij Fluvius, benadrukte dat de elektrificatie van gebouwen en mobiliteit een grondige aanpassing van de energienetten vraagt. Slimme netten, flexibiliteit en digitale sturing zullen een cruciale rol spelen om piekbelastingen op te vangen en de integratie van hernieuwbare energie mogelijk te maken.

Professor Lieve Helsen (KU Leuven/EnergyVille) ging in haar keynote in op de complexiteit van het toekomstige energiesysteem. In een energiesysteem dat steeds meer uit verschillende componenten bestaat — gebouwen, netten, opslag en flexibiliteit — wordt integratie volgens haar essentieel. Niet alleen digitale intelligentie, maar ook een goed begrip van de onderliggende fysica blijft daarbij noodzakelijk.

Van gebouw naar wijk

In de namiddag werden de thema’s verder uitgediept in drie parallelle sessies. Een eerste sessie focuste op fossielvrij verwarmen en CO₂-arm bouwen in woningen. Onderzoekers en praktijkexperts bespraken renovatiestrategieën, warmtepomptoepassingen in bestaande woningen en het gebruik van slimme energiesturing. Ook innovatieve renovatiemodellen en AI-toepassingen voor gepersonaliseerde renovatieadviezen kwamen aan bod. Daarnaast werd aandacht besteed aan wijkgerichte renovatieprojecten, waarbij collectieve renovatiestrategieën en sociale woningbouw een belangrijke rol spelen. Projecten zoals het oPEN Lab-programma in Genk tonen volgens de sprekers aan dat net kwetsbare wijken een voortrekkersrol kunnen spelen in de energietransitie wanneer renovatieprojecten integraal worden aangepakt.

Waarde van vastgoed behouden

De tweede parallelsessie richtte zich op collectieve en tertiaire gebouwen. Daarbij stond de vraag centraal hoe renovaties niet alleen energieprestaties verbeteren, maar ook de vastgoedwaarde behouden of versterken. Onderwerpen zoals hybride verwarmingssystemen in appartementsgebouwen, energieprestatiecontracten (ESCO-modellen) en gebouwbeheersystemen kwamen uitgebreid aan bod. Ook Europese regelgeving — waaronder EPC-normen, BACS-verplichtingen en nieuwe rapporteringsmethodes voor koolstofimpact — werd besproken. Volgens verschillende sprekers wordt dat regelgevend kader steeds belangrijker voor vastgoedbeheerders en projectontwikkelaars. Tegelijk biedt het ook kansen voor innovatieve businessmodellen rond energiebeheer en gebouwoptimalisatie.

Elektrische werf in opmars

De derde sessie focuste op een minder besproken, maar groeiend thema: de elektrificatie van de bouwwerf zelf. Met strengere emissieregels en toekomstige Europese maatregelen zoals ETS2 komt ook het machine- en voertuigenpark van bouwbedrijven onder druk te staan. Elektrische machines, werfbatterijen en slimme energie-oplossingen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Technologische ontwikkelingen maken emissievrije werfuitrusting steeds realistischer, al blijven praktische uitdagingen zoals energievoorziening en netcapaciteit bestaan. Flexibiliteit en slimme samenwerking tussen bouwbedrijven, energieleveranciers en netbeheerders kunnen volgens de experts een belangrijke oplossing bieden.

Sector klaar voor versnelling

Wat tijdens het congres vooral duidelijk werd, is dat de bouw- en installatiesector technisch klaarstaat voor de energietransitie. Meer dan 90% van de verwarmingsinstallateurs heeft inmiddels ervaring met warmtepompen en ook nieuwe technologieën rond energiebeheer en elektrificatie evolueren snel. De grootste uitdaging ligt vandaag niet zozeer in de technologie, maar in de schaal en snelheid van de transitie. Een combinatie van duidelijke regelgeving, betaalbare elektriciteit, slimme energie-infrastructuur en voldoende investeringszekerheid moet ervoor zorgen dat renovaties en elektrificatie versnellen. Als dat lukt, kan de energietransitie volgens de organisatoren niet alleen bijdragen aan klimaatdoelstellingen, maar ook aan een robuustere en economisch sterkere bouwsector.